به گزارش ثمره نیوز به نقل از شهرآوند،پروژه متروی اسلامشهر با اتکا به منابع شهرداری این شهر مسیر طولانی از حفاری تا ریل‌گذاری را طی کرده و حالا موضوع ادامه مسیر تا میدان قائم بار دیگر در جلسات مدیریت شهری مطرح است، بلاتکلیفی ایستگاه متروی واوان در مسیر خط یک تهران و تداوم ابهام درباره تأمین اعتبار آن، این پرسش را برای افکار عمومی ایجاد کرده که آیا در توسعه حمل‌ونقل ریلی جنوب‌غرب استان تهران، همه شهرها از اولویت و حمایت یکسان برخوردارند؟

پروژه عظیم متروی اسلامشهر صرفاً یک طرح عمرانی شهری نیست،طرحی است که سال‌هاست در ادبیات مسئولان استانی و ملی به عنوان پروژه‌ای فراشهرستانی و حتی راهبردی مطرح شده و آثار بهره‌برداری از آن تنها محدود به محدوده جغرافیایی اسلامشهر نخواهد بود.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، مسیر متروی اسلامشهر در امتداد خط ۳ متروی تهران طراحی شده و طول آن در مجموع حدود ۱۵.۵ کیلومتر است که از محدوده ایستگاه آزادگان آغاز و تا میدان قائم اسلامشهر ادامه پیدا می‌کند. فاز نخست نیز شامل مسیر آزادگان تا میدان نماز به طول حدود ۱۰.۵ کیلومتر است.

نکته قابل توجه آن است که مدیریت شهری اسلامشهر طی سال‌های گذشته بخش بسیار قابل توجهی از هزینه‌های این پروژه را از منابع داخلی شهرداری تأمین کرده است. طبق گزارشی که در مرداد ۱۴۰۴ منتشر شده، از بیش از ۲۵۰۰ میلیارد تومان هزینه انجام‌شده برای پروژه، حدود ۲۳۰۰ میلیارد تومان یعنی ۹۲ درصد از محل درآمدهای شهرداری اسلامشهر تأمین شده و سهم اعتبارات ملی حدود ۲۰۰ میلیارد تومان اعلام شده است.

این ارقام یک واقعیت مهم را نشان می‌دهد؛ متروی اسلامشهر در عمل سال‌ها با منابع یک شهر پیش رفته، در حالی که بهره‌برداری از آن می‌تواند برای بخش قابل توجهی از جمعیت جنوب‌غرب استان تهران آثار مستقیم و غیرمستقیم داشته باشد.

احداث ایستگاه میدان نماز یکی از مهم‌ترین مراحل پروژه متروی اسلامشهر محسوب می‌شود. در گزارش‌های منتشرشده درباره روند اجرای پروژه، پیشرفت قابل توجه این ایستگاه و اتمام یا نزدیک شدن حفاری مسیر نخست اعلام شده است. استانداری تهران نیز در گزارش‌های خود از پیشرفت پروژه و پایان حفاری مسیر ۱۰.۵ کیلومتری آزادگان تا میدان نماز خبر داده است.

اما داستان مترو در میدان نماز متوقف نمی‌شود،فاز دوم پروژه، مسیر میدان نماز تا میدان قائم است که حدود ۵ تا ۵.۵ کیلومتر طول دارد و عملیات حفاری آن نیز از دی‌ماه ۱۴۰۳ آغاز شده است. طبق گزارش مدیرعامل سازمان حمل‌ونقل ریلی شهرداری اسلامشهر در مرداد ۱۴۰۴، این بخش در آن مقطع حدود ۳۵ درصد پیشرفت فیزیکی داشته است.

در همین حال، رئیس کمیسیون عمران، حمل‌ونقل و ترافیک شورای اسلامی شهر اسلامشهر نیز در سال ۱۴۰۵ بر قرار داشتن میدان قائم در مصوبه مسیر مترو تأکید کرده و از بررسی اجرای فاز دوم در شورا خبر داده است.بنابراین اصل ادامه مسیر تا میدان قائم موضوعی تازه یا خارج از مطالعات اولیه نیست. موضوع اصلی امروز این است که هزینه ادامه این مسیر چگونه باید تأمین شود و سهم هر سطح از مدیریت شهری، استانی و ملی در آن چقدر است؟

در سال‌های گذشته حتی در داخل شورای اسلامی شهر اسلامشهر نیز درباره ادامه حفاری و نحوه تأمین هزینه‌های فاز دوم بحث‌هایی وجود داشته است. نگرانی درباره اینکه آیا باید هزینه یک طرح فراشهرستانی از محل درآمدهای محدود یک شهر پرداخت شود یا خیر، نگرانی قابل درکی است.

اما اینجا یک نکته تعیین‌کننده وجود دارد،اگر متروی اسلامشهر پروژه‌ای فراشهرستانی است و مسئولان نیز بارها بر همین موضوع تأکید کرده‌اند، منطقی نیست که هنگام تأمین منابع، تمام یا بخش عمده بار مالی آن بر دوش شهرداری اسلامشهر قرار گیرد و هنگام بهره‌برداری، مزایای آن فقط نصیب شهرستان اسلامشهر نشده و فرا شهرستانی شود.

حتی در گزارش رسمی منتشرشده درباره پروژه نیز تصریح شده که شهرستان‌های همجوار از جمله بهارستان و رباط‌کریم از مزایای این خط بهره‌مند خواهند شد.بنابراین مطالبه از شورای اسلامی شهر و شهرداری اسلامشهر نباید الزاما توقف پروژه باشد،بلکه باید تغییر مدل تأمین مالی و مطالبه جدی سهم اعتبارات ملی و استانی باشد.

شهرداری و شهروندان اسلامشهر در سال‌های گذشته سهم خود را به شکل قابل توجهی پرداخت کرده است. حتی استانداری تهران نیز از اختصاص ۱۵۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای پروژه خبر داده و بر استفاده از ظرفیت ماده ۵۶، منابع شهرداری و حمایت دولت تأکید کرده است.

از این منظر، ادامه مسیر تا میدان قائم باید با یک مطالبه روشن همراه باشد و آن اینکه پروژه مترو را متوقف نکنید، اما هزینه یک پروژه فراشهرستانی را نیز فقط از جیب مردم یک شهرستان پرداخت نکنید.

در کنار این موضوع، یک پرسش قدیمی‌تر نیز همچنان برای بخشی از شهروندان اسلامشهر، به‌ویژه ساکنان شهرک واوان، بی‌پاسخ مانده است.ایستگاه متروی واوان سال‌هاست در برنامه توسعه خط یک متروی تهران به سمت پرند مطرح بوده است. اسناد فنی و مطالعات مرتبط با توسعه این خط نیز از سال‌ها قبل، ایستگاه واوان را در مسیر توسعه خط یک در کنار شهر آفتاب، فرودگاه امام خمینی و پرند پیش‌بینی کرده بودند.

با این حال، ایستگاه واوان تاکنون به بهره‌برداری نرسیده و یکی از مهم‌ترین دلایل مطرح‌شده برای آن، نبود منابع مالی بوده است. در گزارش‌های منتشرشده از نشست مسئولان شهرستان اسلامشهر نیز تأمین منابع مالی به عنوان مانع اصلی احداث این ایستگاه مطرح شده و پیگیری موضوع از طریق مسئولان، نمایندگان مجلس و سازمان برنامه و بودجه مورد تأکید قرار گرفته است.از سوی دیگر، سال‌ها پیش وعده شده بود که پس از تکمیل ایستگاه پرند، عملیات احداث ایستگاه واوان آغاز شود. این وعده اما تاکنون به نتیجه عملی منجر نشده است.

اینجاست که مطالبه شهروندان واوان معنای جدی‌تری پیدا می‌کند که اگر برای ادامه پروژه متروی اسلامشهر از میدان نماز تا میدان قائم جلسات فشرده تشکیل می‌شود، گزارش کارشناسی تهیه می‌شود، حفاری ادامه پیدا می‌کند و مسئولان شهرستان، استان و کشور برای تأمین اعتبار آن رایزنی می‌کنند، شهروندان واوان نیز حق دارند بدانند:

۱-سرنوشت ایستگاهی که سال‌ها در نقشه توسعه خط یک قرار داشته دقیقاً چیست؟
۲-آیا ایستگاه واوان همچنان در برنامه توسعه شبکه مترو قرار دارد؟
۳-اگر قرار دارد، زمان‌بندی احداث آن چیست؟
۴-منبع تأمین اعتبار آن کجاست؟
۵-چرا تکمیل ایستگاه پرند باید پیش‌شرط عملیاتی شدن ایستگاه واوان باشد، اما برای سایر ایستگاه‌ها چنین وابستگی مشابهی به چشم نمی‌خورد؟و مهم‌تر از همه، چرا برای برخی پروژه‌های حمل‌ونقل ریلی، تأمین اعتبار و پیگیری بین دستگاهی با سرعت بیشتری دنبال می‌شود اما درباره ایستگاه واوان، شهروندان همچنان با وعده‌های تکراری مواجه‌اند؟

این پرسش‌ها را نمی‌توان جدا از تجربه مناقشه‌برانگیز اتصال پل صالحیه به شهرک واوان بررسی کرد.در سال‌های گذشته شورای اسلامی شهر اسلامشهر و برخی مسئولان شهرستان نسبت به نحوه احداث و اتصال این پل اعتراض کردند و آن را فاقد توجیه فنی و ترافیکی برای شهرک واوان دانستند. رئیس وقت شورای اسلامی شهر اسلامشهر نیز در اظهاراتی اعلام کرده بود این اتصال در طرح‌های جامع و تفصیلی اسلامشهر پیش‌بینی نشده و نسبت به انتقال بار ترافیکی شهر صالحیه به یک محله و شهرک در اسلامشهر هشدار داده بود.

موضوع حتی به جلسات مشترک میان مسئولان دو شهرستان و استانداری تهران کشیده شد و رسانه‌ها از تلاش برای رفع تنش‌های ایجادشده میان اسلامشهر و بهارستان خبر دادند.در نهایت نیز پل به بهره‌برداری رسید؛ در حالی که گزارش‌های رسانه‌ای از ادامه اختلاف‌نظرها درباره آثار ترافیکی و اجتماعی آن حکایت داشتند.

اکنون اگر شهروند واوانی با مشاهده این تجربه، نسبت به تصمیمات فراشهرستانی حساس شده باشد، نمی‌توان این نگرانی را صرفا یک مسئله رسانه‌ای دانست.بی‌اعتمادی زمانی شکل می‌گیرد که مردم احساس کنند در تصمیمات مرتبط با محل زندگی آنها، ابتدا تصمیم گرفته می‌شود و سپس پیامدهای آن به مردم واگذار می‌شود.

به همین دلیل، مدیریت شهری اسلامشهر باید در موضوع مترو نیز از همین تجربه استفاده کند، یعنی هم از حقوق شهروندان دفاع کند و هم در برابر طرح‌های فراشهرستانی، مطالبه‌گر سهم واقعی اسلامشهر از اعتبارات استانی و ملی باشد و اسلامشهر نباید قربانی موفقیت خودش شود.

واقعیت این است که شهرداری اسلامشهر در سال‌های گذشته برای مترو هزینه کرده و این هزینه‌ها در بسیاری موارد به قیمت کاهش توان مالی برای اجرای سایر پروژه‌های شهری تمام شده است.در گزارش سال ۱۴۰۴ نیز صراحتاً عنوان شده بود که بیش از ۹۰ درصد هزینه‌های پروژه تا آن مقطع از سوی شهرداری اسلامشهر تأمین شده است.

این وضعیت اگر ادامه پیدا کند، یک تناقض جدی ایجاد خواهد کرد، شهری که برای اجرای یک پروژه فراشهرستانی پیش‌قدم شده، ممکن است در نهایت به دلیل همین پیش‌قدمی، از اجرای بخشی از نیازهای ضروری داخل شهر خود بازبماند.توسعه شبکه ریلی بدون تردید ضروری است، اما توسعه مترو نباید به معنای تعطیل شدن سایر نیازهای شهری اسلامشهر باشد.

اسلامشهر با جمعیت قابل توجه، تراکم بالا، نیازهای گسترده در حوزه‌های عمرانی، خدماتی، آموزشی، بهداشتی، حمل‌ونقل و زیرساختی، نمی‌تواند از نظر توان مالی با تهران مقایسه شود و انتظار داشت با همان منطق مالی، بار یک پروژه بزرگ منطقه‌ای را تحمل کند.

تهران یک کلانشهر با ساختار درآمدی و ظرفیت مالی متفاوت است و اسلامشهر چنین ظرفیتی ندارد. بنابراین مقایسه ساده درآمدهای شهرداری اسلامشهر با منابع شهری تهران برای توجیه ادامه تأمین مالی یک پروژه ملی یا فراشهرستانی همچون حفاری و احداث ایستگاه مترو، از منظر مدیریت شهری مقایسه دقیقی نیست.

به نظر می‌رسد شورای اسلامی شهر اسلامشهر و شهرداری باید همزمان دو مسیر را دنبال کنند،مسیر نخست، حفظ و تکمیل پروژه مترو تا میدان قائم است، چرا که توقف پروژه پس از صرف میلیاردها تومان منابع و یا خارج کردن دستگاه TBM در ابتدای مهدیه به دلیل نیاز به تملک زمین جهت احداث کارگاه، نه به نفع اسلامشهر است و نه به نفع شهروندان و شهرهای همجوار.

مسیر دوم اما مهم‌تر است، مطالبه جدی و رسمی برای ورود دولت،نمایندگان مجلس که تاکنون هیچ اقدام مثبت و ملموسی جهت رفع مشکلات جاری در پروژه ها و یا آبادانی شهرستان اسلامشهر نداشته اند، استانداری تهران، سازمان برنامه و بودجه و شهرداری تهران به تأمین منابع پروژه و اگر مترو اسلامشهر طرحی فراشهرستانی است، باید سازوکار تأمین مالی آن نیز فراشهرستانی باشد.

همین منطق درباره ایستگاه واوان نیز باید اجرا شود.نمی‌توان از یک سو از اسلامشهر انتظار داشت بخش عمده هزینه‌های توسعه شبکه حمل‌ونقل ریلی را تأمین کند و از سوی دیگر، درخصوص ایستگاهی که سال‌ها در مسیر خط یک مترو قرار داشته، مردم را به دلیل کمبود اعتبار در انتظار نگه داشت.

حال سئوالاتی از سوی شهروندان مطرح شده که پاسخ شفاف می‌خواهند و امروز افکار عمومی اسلامشهر و واوان بیش از هر چیز به پاسخ روشن نیاز دارد، نه وعده جدید.
۱-سرنوشت نهایی ایستگاه متروی واوان چیست؟
۲-آیا احداث این ایستگاه همچنان در برنامه قطعی توسعه خط یک قرار دارد یا عملا از اولویت خارج شده است؟
۳-اگر دلیل تأخیر، نبود اعتبار است، چرا سازوکار تأمین اعتبار آن از سوی دولت و استان به صورت شفاف اعلام نمی‌شود؟
۴-برای ادامه مترو اسلامشهر تا میدان قائم چه میزان اعتبار دیگر نیاز است و سهم دولت، استان، شهرداری اسلامشهر و سایر ذی‌نفعان دقیقاً چقدر خواهد بود؟
۵-آیا شهرداری‌های بهارستان و رباط‌کریم که از آثار این شبکه ریلی بهره‌مند خواهند شد، در مدل تأمین مالی پروژه سهمی خواهند داشت؟
۶-و در نهایت شاید مهم‌ترین سؤال شهروندان این باشد که:
چرا وقتی پای یک پروژه حمل‌ونقل ریلی فراشهرستانی در میان است، اسلامشهر باید سهم سنگین هزینه‌ها را پرداخت کند، اما وقتی نوبت به تأمین اعتبار ایستگاه واوان می‌رسد، بار مالی و مسئولیت اجرای آن به دولت و سایر دستگاه‌ها حواله داده می‌شود؟

این پرسش‌ها الزاما به معنای مخالفت با متروی میدان قائم یا مقابله با توسعه حمل‌ونقل ریلی نیست،بلکه برعکس، مطالبه اصلی می‌تواند این باشد که هم میدان قائم ساخته شود، هم واوان از حق خود برای برخورداری از مترو محروم نماند و هم هزینه این توسعه عادلانه میان دستگاه‌های ذی‌نفع تقسیم شود و عدالت در حمل‌ونقل فقط ساختن تونل نیست.

آنچه امروز شهروندان اسلامشهر و واوان از مدیران استانی و ملی انتظار دارند، در نهایت یک مسئله ساده است،عدالت در توزیع امکانات و عدالت در تأمین هزینه‌ها است و اسلامشهر ثابت کرده است که برای توسعه حمل‌ونقل ریلی در این شهر آماده پرداخت هزینه و پذیرش مسئولیت است. اکنون نوبت دولت، استان و دستگاه‌های ملی است که نشان دهند این آمادگی یک‌طرفه نخواهد بود.

اگر مترو اسلامشهر پروژه‌ای فراشهرستانی است، باید منابع آن نیز فراشهرستانی باشد و اگر ایستگاه واوان بخشی از توسعه خط یک تهران به پرند است، باید سرنوشت آن نیز شفاف و قابل پیگیری باشد و اگر مسئولان استانی و ملی برای میدان قائم جلسات متعدد برگزار می‌کنند، شهروندان واوان نیز حق دارند بدانند جلسه بعدی برای تعیین تکلیف ایستگاه متروی واوان چه زمانی برگزار خواهد شد و خروجی آن دقیقا چه خواهد بود.

این همان نقطه‌ای است که می‌تواند میان توسعه حمل‌ونقل ریلی و عدالت در توسعه تعادل برقرار کند، تعادلی که اگر رعایت نشود، نه فقط پروژه‌های عمرانی، بلکه اعتماد عمومی را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.

انتهای پیام/

حسین رشیدی